ઉનાઈ ગામ

 

ઉનાઈ ગામ (જિલ્લો નવસારી) – ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને બીલીમોરાથી નેરોગેજ ટ્રેન યાત્રા

ઉનાઈ (Unai) નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકામાં આવેલું એક પ્રખ્યાત ગામ છે. ગામ ખાસ કરીને ઉનાઈ માતાજી મંદિર અને ત્યાં આવેલા ગરમ પાણીના કુદરતી કુંડ (Hot Water Springs) માટે સમગ્ર ગુજરાતમાં જાણીતું છે. ગામ બિલીમોરા–વાઘઈ હેરિટેજ નેરોગેજ રેલવે માર્ગ પર આવેલું છે.

ઉનાઈ નામ કેવી રીતે પડ્યું?

સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ, ભગવાન શ્રીરામ વનવાસ દરમિયાન આ વિસ્તારમાં આવ્યા હતા. તેમની સાથે માતા સીતાને સ્નાન માટે ગરમ પાણીની જરૂર હતી. ત્યારે શ્રીરામે ધરતીમાં બાણ (Arrow) માર્યો અને ત્યાંથી ગરમ પાણીનો સ્ત્રોત ફૂટ્યો. સંસ્કૃત શબ્દ "ઉષ્ણ" (ગરમ) પરથી "ઉષ્ણાઈ" અને પછી "ઉનાઈ" નામ પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ કથા સ્થાનિક પરંપરાઓમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે.

ઉનાઈનો ઇતિહાસ

ઉનાઈ વિસ્તાર દક્ષિણ ગુજરાતના જંગલ પ્રદેશ અને ડાંગ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલો હોવાથી પ્રાચીન કાળથી યાત્રાધામ અને વેપાર માર્ગ તરીકે મહત્વ ધરાવે છે. ગામનો વિકાસ ખાસ કરીને ઉનાઈ માતાના મંદિર અને પછી બિલીમોરા–વાઘઈ રેલવે શરૂ થયા બાદ વધ્યો.

લોકો અને રહેણીકરણી

• મુખ્ય ભાષા: ગુજરાતી
• કેટલાક લોકો હિન્દી અને આદિવાસી બોલીઓ પણ બોલે છે.
• વિસ્તારની વસ્તીમાં આદિવાસી સમાજનો મહત્વનો ફાળો છે.
• લોકો કૃષિ, નાના વેપાર, પશુપાલન અને યાત્રાધામ સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયોમાં કાર્યરત છે.
• ગામનું જીવન શાંત, કુદરતપ્રેમી અને પરંપરાગત છે.

મુખ્ય તહેવારો

ઉનાઈ અને આસપાસના વિસ્તારમાં નીચેના તહેવારો ખૂબ ધામધૂમથી ઉજવાય છે:

• નવરાત્રી
• દિવાળી
• હોળી અને ધૂળેટી
• જન્માષ્ટમી
• મહાશિવરાત્રી
• ઉનાઈ માતાજીનો મેળો

માતાજીના મંદિરે વર્ષભર યાત્રાળુઓ આવે છે, પરંતુ નવરાત્રી દરમિયાન વિશેષ ભીડ રહે છે.

ઉનાઈ માતાજી અને ગરમ પાણીના કુંડ

ઉનાઈનું સૌથી મોટું આકર્ષણ Unai Mata Temple છે.

વિશેષતાઓ:

• મંદિરની બાજુમાં કુદરતી ગરમ પાણીનું કુંડ છે.
• પાણીનું તાપમાન વર્ષભર ગરમ રહે છે.
• ઘણા ભક્તો સ્નાન કરીને માતાજીના દર્શન કરે છે.
• દક્ષિણ ગુજરાતનું આ એક અનોખું ધાર્મિક અને પ્રાકૃતિક સ્થળ છે.

બીલીમોરાથી ઉનાઈ નેરોગેજ ટ્રેન દ્વારા કેવી રીતે જવું?

ઉનાઈ સ્ટેશન ઐતિહાસિક બિલીમોરા–વાઘઈ હેરિટેજ નેરોગેજ રેલવે પર આવેલું છે. આ લાઇન લગભગ 63 કિમી લાંબી છે અને 1913થી કાર્યરત છે.

સ્ટેશનોનો ક્રમ

બિલીમોરા જંક્શન (BIM)
↓
ગણદેવી (GNV)
↓
ચીખલી રોડ (CIO)
↓
રાંકુવા (RW)
↓
ઢોલીકુવા (DOLK)
↓
અનાવલ (ANW)
↓
ઉનાઈ અને વાંસદા રોડ (UNI)
↓
કેવડી રોડ (KVO)
↓
કલ્વા અંબા (KMB)
↓
ડુંગરદા
↓
વાઘઈ (WGI)

મુસાફરીનો અનુભવ

• અંતર: લગભગ 63 કિમી
• સમય: લગભગ 3 કલાક
• ટ્રેનની ગતિ ધીમી હોવાથી રસ્તામાં જંગલો, નદીઓ અને ગામડાંઓના સુંદર દૃશ્યો જોવા મળે છે.
• આ ટ્રેન દક્ષિણ ગુજરાતની છેલ્લી સક્રિય નેરોગેજ હેરિટેજ લાઈનોમાંની એક છે.)

બીલીમોરાથી ઉનાઈ પહોંચવાની રીત

1. મુંબઈ–સુરત મુખ્ય લાઇન પર આવેલા Bilimora Junction Railway Station પર ઉતરો.
2. સ્ટેશનના નેરોગેજ વિભાગમાંથી બિલીમોરા–વાઘઈ પેસેન્જર ટ્રેન પકડો.
3. લગભગ 1 કલાક 45 મિનિટથી 2 કલાકમાં ઉનાઈ સ્ટેશન પહોંચો.

રસપ્રદ માહિતી

• બિલીમોરા–વાઘઈ રેલવેનું નિર્માણ ગાયકવાડ શાસકોએ 1913માં શરૂ કરાવ્યું હતું.
• શરૂઆતમાં આ લાઇનનો ઉપયોગ ડાંગના જંગલોમાંથી સાગના લાકડાના પરિવહન માટે થતો હતો.
• આજે આ ટ્રેન સ્થાનિક લોકો તેમજ પ્રવાસીઓ માટે હેરિટેજ આકર્ષણ બની ગઈ છે.

ઉનાઈ ગામ ધાર્મિક શ્રદ્ધા, કુદરતી ગરમ ઝરણાં, આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને ઐતિહાસિક નેરોગેજ રેલવે – આ ચારેય બાબતોનું અનોખું સંયોજન છે, જે તેને દક્ષિણ ગુજરાતના સૌથી રસપ્રદ પ્રવાસન સ્થળોમાં સ્થાન અપાવે છે.